Lada laat met haar nieuwe modellen zien dat het merk het Sovjet-tijdperk is ontgroeid. Door samenwerking met westerse autofabrikanten als General Motors en Renault zijn de huidige Lada’s volledig geschikt voor de West-Europese markt. Steeds meer mensen vinden de weg naar de moderne Kalina.

Historie
Lada is van origine een exportnaam van het Russisch automerk ‘Zjigoeli’. Men was bang dat de uitspraak in het buitenland zou worden verbasterd tot ‘gigolo’. Lada is het Russische woord voor ‘liefje’. Het blauw-wit ovale logo stelt een Viking-boot voor met de naam Ladia (Lad’ya); de naam van de Slavische godin van jeugd, liefde en schoonheid.

Het merk Lada wordt gefabriceerd door de AvtoVAZ-fabriek. Aan het begin van deze eeuw was dit de grootste autofabriek ter wereld, met 145 kilometer productielijn en 180.000 werknemers. De fabriek staat aan de rivier de Wolga, in het Russische plaatsje Togliatti.

De basis voor AvtoVAZ werd gelegd in 1966. De toenmalige communistische Sovjet-Unie (USSR) besloot om een nieuwe autofabriek op te richten voor de ‘Burgereconomie’. Het aantal betaalbare en beschikbare auto’s moest worden vergroot met een ‘volksauto’, want in de USSR werden na de Tweede Wereldoorlog slechts vijf auto’s op de duizend inwoners gefabriceerd. In West-Europa lag dit aantal op meer dan honderd.

De Italiaanse autoproducent Fiat sloot een contract met de Russische regering om de autofabriek te bouwen. Bovendien gaf Fiat de rechten vrij om daar de Fiat 124 te bouwen, de auto die in 1967 Auto van het Jaar was geworden. Hoewel de Lada’s al in 1970 van de band rolden, werd de beoogde planning van 660.000 auto’s per jaar pas gehaald in 1975. Geheel in Sovjet-stijl was de allereerste auto versierd met de leus ‘Ons land, neem onze eerste auto in ontvangst!’

Lada 2101
Het eerste model, de Lada 2101 of Lada Riva, was voor die tijd een bijzonder moderne auto. De lichtgewicht Fiat 124 was aangepast totdat het de soms extreme ‘Siberische’ weersomstandigheden kon verdragen. Tot de vele veranderingen behoorden de toevoeging van aluminium remtrommels aan de achterzijde, de verhoging van de wielophanging en het gebruik van dikker en zwaarder staal voor het chassis.

De eerste Lada-modellen konden zelfs worden aangeslingerd voor het geval de accu leegraakte. Een andere toevoeging was een manuele hulpbrandstofpomp. De Lada 2101 had een nieuwere motor dan de originele Fiat, met een bovenliggende nokkenas. De motor was kettingaangedreven, waardoor er grotere kleppen mogelijk waren en de gemiddelde druk omhoog ging.

Imagoprobleem
In Groot-Brittannië was de Lada 2101 populair als budgetauto. Maar de robuustheid van de auto en het feit dat het model nauwelijks werd gemoderniseerd, bezorgden Lada in het Westen het imago van een tank. Het hoge gewicht en de dorst naar brandstof droegen daaraan bij. Bovendien lieten het comfort en de veiligheid te wensen over – zeker naar Westerse maatstaven.

Er bestond overigens wel een zeer luxe uitvoering van de Lada 2101. Het was de limousine 21109, bedoeld als voertuig voor hoog geplaatste politici. De auto was dan ook uitgevoerd met anti-aanvalsschilden. De 21109 is nooit te koop geweest in Nederland.

Ondanks het imagoprobleem, is de Lada Riva één van de meest verkochte automodellen ter wereld. Er zijn 13,5 miljoen Lada’s 2101 geproduceerd, plus enige miljoenen onder de volgnummers 2102 tot en met 2107 (afhankelijk van motorinhoud en interieur- specificaties).

Vanwege de steeds strenger wordende milieu- en veiligheidswetgeving is de ‘Classic’-familie van de Lada verdwenen van de meeste West-Europese markten. In Rusland wordt de Riva nog steeds geproduceerd, in een andere fabriek. Ook wordt het model in sommige landen nog in licentie gefabriceerd.

Lada Niva
Vanaf 1977 produceerde AvtoVAZ een terreinwagen, de Lada 2121, beter bekend als de Lada Niva. Het was de eerste terreinwagen waarvan het chassis en de body één waren. De ‘Russische Range Rover’ was daarmee een voorloper van het huidige SUV/cross-over autotype. De Niva was het eerste niet-Fiat model van AvtoVAZ.

De zeer robuuste en betrouwbare auto was bijzonder geschikt voor gebruik op onverhard terrein. De voortdurende aandrijving van alle vier de wielen en de off-road versnellingsbak maakten het mogelijk om hellingen van maar liefst 58 graden te beklimmen. De Lada Niva werd op grote schaal ingezet bij het graven van de Eurotunnel onder het Kanaal tussen Frankrijk en Groot-Brittannië.

Hoewel de uitvoering van de Niva spartaans genoemd kan worden, oefende de wagen een grote aantrekkingskracht uit op liefhebbers van terreinauto’s met een beperkt budget. Iedere Niva die naar Nederland werd geïmporteerd, was op voorhand verkocht.

Lada werd met de Niva het enige automerk dat op elk continent te vinden is – inclusief Antarctica, waar de Lada Niva gebruikt werd door de bewoners van de Russische onderzoeksbasis. Vanwege de Koude Oorlog werden overigens nooit Lada auto’s verkocht in de Verenigde Staten.

Het Niva-model is voortdurend verbeterd en gemoderniseerd. Alleen de onverwoestbare motor bleef nagenoeg hetzelfde. Vanaf de jaren tachtig maakten importeurs in verschillende landen hun eigen upgrades, om de Niva te kunnen laten concurreren met de opkomende SUV’s. De ‘Classic Lada’ verdwijnt per 2012.

Post-USSR
Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie kreeg AvtoVaz het moeilijk. De Russische oligarch Boris Berezovski hielp de productie weer op gang in de jaren negentig. ‘s Lands eerste miljardair ontvluchtte echter het land toen hij werd aangeklaagd voor grootschalige fraude – onder meer bij AvtoVAZ – dan wel toen hij politiek uit de gratie viel door zijn toegenomen macht.

De positie van het bedrijf verslechterde ook door de economische (‘roebel’)crisis en de concurrentie van nieuwe merken uit het Verre Oosten. Om dit te stoppen en zich aan het slechte Lada-imago te ontworstelen, ging AvtoVAZ in 2002 een joint-venture aan met de Amerikaanse autoproducent General Motors (GM).

GM-AvtoVAZ realiseerde de Chevrolet Niva, of VAZ 2123. De buitenkant en het interieur waren volledig nieuw ten opzichte van de Lada Niva. Maar de introductie werd keer op keer uitgesteld. Uiteindelijk leidde uitstel tot afstel.

Kalina
Ondertussen was een nieuwe serie Lada’s verschenen met een redelijk moderne uitstraling. Het was de 111-serie ofwel de Lada Kalina, die de 110-serie (of 2110-serie) verving. In ons land kwam de Kalina in 2007 op de markt als vierdeurs-sedan (Lada 1118). Later volgden een vijfdeurs-hatchback (1119) en stationwagen (Lada Kalina Combi, de 1117).

Momenteel wordt in Nederland alleen een beperkt assortiment van de Kalina verkocht. Elders zijn ook andere modellen, zoals de Priora, op de markt. De verkoop van Lada in Europa bestaat uit kleine aantallen. Het grote pluspunt van Lada is de prijs: Zo ligt de verkoopprijs van een nieuwe Kalina vijfdeurs-hatchback net onder de tienduizend euro.

Renault
In het eerste decennium van de 21e eeuw groeide de Russische economie explosief. Steeds meer Russen konden zich een nieuwe auto veroorloven. Echter, de nieuwe rijken wilden liever een buitenlands merk dan de verouderde Lada. Daarom zocht AvtoVAZ na het mislukte GM-avontuur opnieuw een buitenlandse partner.

Het was de Renault Groep die in 2008 een kwart van de AvtoVAZ-aandelen kocht. Renault verwierf daarmee een sterke positie op de Russische automarkt. Door de AvtoVAZ-verkopen te stimuleren, hoopte de Renault Groep één van de grootste autofabrikanten ter wereld te worden.

Maar dit gebeurde niet, onder meer vanwege de economische crisis die vanaf 2008 wereldwijd toesloeg. De Russische overheid, die haar belangen in AvtoVAZ weer versterkt had, dwong Renault tot grote investeringen in het bedrijf.

Terwijl AvtoVAZ bijna bankroet is en er tienduizenden mensen worden ontslagen verstrekt Renault nu moderne technologie en management-ondersteuning. Zo wordt gewerkt aan een platform voor toekomstige budgetauto’s. Ook wordt gekeken naar mogelijkheden om in Togliatti Nissan-modellen of Renault-onderdelen te produceren.