Saab is een merk geboren in Scandinavië, een gebied dat bekend staat om natuurlijke schoonheid, hoogwaardig design, nauwkeurige techniek en niet te vergeten een sociaal en milieubewust karakter. Het is dus geen verrassing dat Saab deze traditie heeft omgezet in het bouwen van uiterst veilige auto’s met een onderscheidend design en een gunstig milieuprofiel.

Als een van de kleinere autofabrikanten heeft Saab het conventionele ter discussie gesteld. Sommige innovaties, zoals het temmen van de turbo voor de toepassing in productiemodellen, waren revolutionair.

Historie
De geschiedenis van het Zweedse automerk Saab begon in 1937, toen zestien ingenieurs de Svenska Aeroplan Aktiebolaget (Zweedse Luchtmacht Bedrijven) oprichtten, kortweg Saab. Het (nationale) bedrijf produceerde militaire vliegtuigen voor de Koninklijke Zweedse Luchtmacht. Na de Tweede Wereldoorlog werd de expertise op het gebied van luchtweerstand ingezet om naast vliegtuigen ook auto’s te bouwen.

Saab’s luchtvaarthistorie is terug te zien in de auto’s. Het dashboard is ingericht als in de cockpit van een straaljager, naar de bestuurder toe. Vanaf het eerste prototype, de 92001 oftewel UrSaab (1947), hadden de auto’s een aerodynamisch ontwerp. En net als in de luchtvaart besteedde Saab van meet af aan veel aandacht aan veiligheidsaspecten.

Saab’s relatie met de luchtvaart komt bovendien naar voren in de benaming van sommige autotypes. Zo verwees het model 9-3 Viggen (Zweeds voor ‘bliksemschicht’) naar het gelijknamige Saab gevechtsvliegtuig. Saab cabriolet-uitvoeringen krijgen gewoonlijk de naam ‘Aero’.

Logo
Ook Saabs logo refereert aan een straaljager, de Saab Gripen, wat Zweeds is voor ‘griffioen’. Dit mythische wezen is een symbool van goddelijke macht en de bewaker van het goddelijke. Van het schepsel staan op het embleem alleen het hoofd van de adelaar, de tong van de leeuw en de oren van het paard afgebeeld. Op het hoofd van de griffioen staat een gouden kroon.

De gekroonde griffioen is overgenomen van het wapen van de Zweedse provincie Skånen, ook wel Scania genoemd. Saab fuseerde in 1969 namelijk met vrachtwagenfabrikant Scania. In 1990 werd het bedrijf gesplitst in een vliegtuig- en een autodivisie en in 1995 ging Scania weer zijn eigen weg.

Overnames
Het Zweedse automerk Saab werd in 2000 geheel eigendom van General Motors (GM). Sinds de overname werd Saab verliesgevend. Toen GM in ernstige financiële problemen verkeerde (2009), kreeg Saab toestemming van de Zweedse rechtbank om zich na reorganisatie los te weken van het moederbedrijf.

Na een jaar onderhandelen trok de Zweedse autobouwer Koenigsegg zich terug als overnamekandidaat. GM wilde het merk daarop helemaal opdoeken. Het verkocht de intellectuele eigendomsrechten en productiemiddelen voor de uitgaande modellen Saab 9-3 en 9-5 aan de Beijing Automotive Industry Holding Corporation (BAIC).

Begin 2010 overtuigde het Nederlandse bedrijf Spyker Cars GM om het Zweedse merk toch te laten voortbestaan. Deze nieuwe eigenaar wilde van Saab weer een goed verkopend merk maken. Het trok onder meer de bekende auto-ontwerper Jason Castriota aan en legde het fundament voor een samenwerking met BMW. Nieuwe modellen en het platform Phoenix waren in ontwikkeling.

Een jaar verder waren de productieaantallen en verkopen echter nog altijd niet op orde. Betalingsproblemen aan leveranciers, productiestops en een tweede reorganisatie volgden. De voorgestelde oplossing, een overname door Chinese autobouwers, werd geblokkeerd door GM dat nog altijd aandeelhouder was. Eind 2011 vroeg Saab het faillissement aan.

Autohistorie
Laten we teruggaan in de tijd om het bijzondere van het Zweedse merk nader te bekijken. Het prototype UrSaab werd onderworpen aan allerlei tests op het gebied van rijeigenschappen, veiligheid en gebruiksvriendelijkheid. De resulterende eerste productieauto, de Saab 92 (1949-‘56), kende dan ook diverse innovaties. Dit waren onder meer de tweetaktmotor, voorwielaandrijving en een kooiconstructie voor de veiligheid.

De Saab 93 (1955) werd als eerste naar het buitenland geëxporteerd. De meeste exemplaren gingen naar de Verenigde Staten. De 93 zorgde voor een rijke rally-geschiedenis, met veel overwinningen in de Scandinavische landen. In 1960 werd de 93 opgevolgd door de Saab 96. Ook dit model scoorde hoog in de motorsport. Erik Carlsson zette de Saab 96 op de kaart door achtereenvolgende zeges in de Rally of Great-Brittain (ofwel RAC Rally; 1960, ’61 en ’62) en de Monte Carlo Rally (1962, 1963).

De Saab 96 was nog steeds gebaseerd op de Saab 92. Toch kende het innovaties op het gebied van techniek en veiligheid. Zo hadden alle vier de wielen schokbrekers en leverde Saab standaard veiligheidsgordels. De innovatie van de 96 ging door tot in 1980, toen het laatste exemplaar van de band rolde. Er zijn bijna 550.000 stuks van de Saab 96 geproduceerd.

Turbo
In 1977 was de Saab 99 Turbo dé sensatie op de IAA Autoshow in Frankfurt. Het turboprincipe, dat zorgt voor meer vermogen en efficiënter brandstofverbruik bij motoren met kleine cilinderinhoud, bestond al. Eerder pasten Chevrolet, Porsche en BMW de turbo toe in motorsportwagens. Maar het was Saab die voor het eerst de turbotechniek gebruikte in een alledaagse personenauto.

Een auto met turbo was, door de plotselinge krachtstoename, moeilijk onder controle te houden. Saab-ingenieur Per Gillbrand loste dit op met een uniek ventiel dat overbodige kracht afvoert. Saab bouwde hiermee een viercilinder motor die evenveel kracht leverde als een motor met grote inhoud. De turbo bood de Saab-motoren veel koppel in het middengebied van het toerental en een goede acceleratie tijdens het inhalen.

De turbotechnologie legde weer de basis voor nieuwe Saab-innovaties. Bijvoorbeeld voor de BioPower-motor, die extra pk’s gaf maar geen CO2-uitstoot, door het gebruik van 100 procent bio-ethanol als brandstof. Saab was haar tijd vooruit op milieugebied. Zo leverde het merk in 1976 al auto’s met drieweg katalysator, en in 1991 een airconditioning vrij van chloorfluorkoolwaterstof-verbindingen (CFK’s).

Veiligheid
In plaats van auto’s achteraf te testen op veiligheid, ontwierp Saab de modellen vanaf de tekentafel rondom het principe van ongelukken voorkómen. Voor een deel had dit te maken met het Zweedse klimaat, waar sneeuw en ijzel normale doch gevaarlijke omstandigheden vormen.

Ook telde Saabs afkomst als vliegtuigbouwer mee. Zo veel mogelijk ongelukken met Saab-automodellen werden – indien mogelijk op de locatie van het ongeval zelf – onderzocht. De veiligheidsingenieurs, bijgestaan door medisch specialisten, zochten antwoorden op vragen als: Wat gebeurde er vóór, tijdens en na het ongeluk? Hoe zat de auto in de kreukels? Welke verwondingen liepen de passagiers op en hoe kwamen die tot stand?

Alle informatie kwam terecht in het Crash Analysis System (CAST), een databank die Saab gebruikte om de veiligheid van haar auto’s verder te ontwikkelen. Dat zoiets zin heeft, blijkt wel uit de resultaten van veiligheidsonderzoeken. Na bestudering van ruim 94.000 ongevallen riep de verzekeringsmaatschappij Folksam de Saab 9-5 uit als de ‘veiligste auto van Zweden’ (2002, 2003, 2005). Ook in de Verenigde Staten ontving het merk verscheidene veiligheidsonderscheidingen, onder meer voor de 9-3.

Daarnaast won Saab prijzen voor specifieke veiligheidstechnologieën zoals de Saab Active Head Restraints (SAHR). Deze ‘actieve hoofdsteunen’ vangen bij een aanrijding van achteraf het hoofd van de bestuurder zodanig op dat nekproblemen als Whiplash worden voorkomen.

Modelbenaming
De namen van alle Saab-automodellen beginnen met een negen. Dit komt voort uit Saabs verleden als fabrikant van militaire vliegtuigen. Toen het bedrijf commerciële vervoermiddelen ging bouwen, gaf het alle niet-militaire voertuigen een typenummer dat begon met een negen. Op het moment dat Saab startte met de bouw van auto’s waren de namen ‘90’ en ‘91’ al in gebruik voor vliegtuigmodellen. Dus kreeg de eerste productieauto de naam Saab 92.

Om aan benodigde namen te kunnen voldoen, kregen nieuwe modellen al snel meer cijfers. In 1998 zou het nieuwste model als typenummer ‘90000’ op de markt zijn gekomen als Saab niet was teruggekeerd naar de tweecijferige modelnummers – dit keer gescheiden door een streepje. Het cijfer ná het streepje (bijvoorbeeld de ‘3’ in ’9-3’) gaf de relatieve grootte en prijs aan van het voertuig, ten opzichte van de rest van het assortiment.

Een eventuele ‘X’ achter het modelnummer (als in ’9-3X’) betekent dat het gaat om een model met All-Wheel Drive. Voor conceptauto’s werd het modelnummer zelf vervangen door een X. Zo was de ’9-X Air’ een prototype voor de nieuwe 9-3 Cabriolet uit 2008.

Aan het eind van haar bestaan had Saab drie modellen in de verkoop. De middenklasser Saab 9-3 stamde nog uit het GM-tijdperk. De tweede generatie Saab 9-5, uit 2010, was de eerste Saab die verscheen onder nieuw management. In 2011 begon de verkoop van de Saab 9-4X, een SUV cross-over die de laatste productie-Saab zou worden.