Sinds 1899 is het Fiat-logo een onderscheidend teken geweest, de ‘calling card’ voor al onze modellen. Vandaag de dag staat het voor technologie, Italiaans design, dynamiek en veelzijdigheid, de kenmerken die de bron zijn van alle Fiat-modellen.

Historie
Fiat is een industrieel concern en autofabrikant. De naam is een acroniem voor Fabbrica Italiana Automobili Torino (Italiaanse Automobiel Fabriek Turijn). Het bedrijf werd in 1899 opgericht door onder andere Giovanni Agnelli, die drie jaar later ook directeur werd.

In 1923 opende Fiat een nieuwe fabriek in Lingotto, destijds de grootste autofabriek in Europa. De futuristische hal met avant-gardistische architectuur was lange tijd hét gezicht van de Italiaanse autoindustrie. Ruwe materialen kwamen binnen op de begane grond. De auto’s in aanbouw ‘cirkelden’ tijdens het productieproces omhoog, tot ze, op de vijfde verdieping aangekomen, volledig in elkaar gezet waren. Op het dak lag een testbaan.

In de Lingotto fabriek zijn tachtig verschillende automodellen gefabriceerd. Daaronder zit de Fiat Topolino, beter bekend als de Fiat 500 of Cinquecento. Het gebouw is in de jaren tachtig door architect Renzo Piano omgevormd tot centrum met concerthallen, theater, conferentiecentrum, hotel en winkels. Sinds 1997 zetelt het Fiat bestuur in dit omgebouwde Palazzina Fiat al Lingotto (‘Fiat Paleisje in Lingotto’).

Economische motor
De Italiaanse industrialisatie is nauw verweven met de geschiedenis van Fiat. Het bedrijf voerde in de jaren dertig massaproductie in. Haar internationale uitbreiding moest Fiat echter terugdraaien in de tijd van Mussolini, die een politiek van economische onafhankelijkheid in Italië voerde.

Na de Tweede Wereldoorlog kon de autoproductie weer snel worden opgepakt, dankzij hulp uit het Marshallplan. Vanaf 1958 was er in Italië een economische hoogconjunctuur, met een groeiende behoefte aan betaalbare auto’s. Had voorheen één op de 96 inwoners een auto, nu werd het één op de 28. Fiat profiteerde steeds meer van de wederopbouw.

De autosector werd zelfs de motor van de Italiaanse economie. Giovanni (‘Gianni’) Agnelli, de kleinzoon van de oprichter, werd één van de belangrijkste industriëlen van het land. Als hoofd van Fiat hield hij toezicht op 4,4 procent van het bruto nationaal product van Italië, op 3,1 procent van het aantal industriële arbeidskrachten, en op 16,5 procent van Italië‘s industriële investeringen in onderzoek.

Fiat 500
In deze periode begaf Fiat zich weer op buitenlandse markten. Het model 1400 werd uitgebracht, de eerste Fiat met dieselmotor. In 1955 introduceerde Fiat het model 600 (‘Seicento’). Het was de eerste Fiat met de motor achterin. De topsnelheid varieerde van 95 kilometer per uur met de 633 cc-motor tot 110 met de 767 cc-versie. Er zijn ruim 2,5 miljoen Fiat 600’s verkocht. Ook kwamen afgeleiden uit, zoals de Seat 600 en de Zastava 750 (later 850).

In 1936 kwam Fiat met twee nieuwe modellen, waaronder de Topolino. Het was met 2,97 meter de kleinste personenauto ter wereld. De Fiat 500 zou bijna 20 jaar in productie blijven. Van het bekende ‘Rugzakje’ (de in 1957 verschenen Nuova Fiat 500 of ‘Nieuwe Fiat 500’) zijn bijna 3,5 miljoen exemplaren geproduceerd.

Exact vijftig jaar later lanceerde Fiat een retro-versie met een herkenbaar maar nieuw design. Deze Fiat 500 werd Auto van het Jaar 2008. Ook de cabriolet 500C refereert met het stoffen, gevouwen dak aan de glorietijden, maar het dak opent en sluit nu elektrisch.

De vraag naar de 500 is zo groot, dat Fiat de productie al enkele malen heeft opgeschroefd. Binnen 21 maanden rolde het half miljoenste exemplaar van de band. Er verschijnen nog verschillende versies van de Fiat 500, zoals een met elektrische aandrijving. Een ‘e500’ wordt overigens al in licentie geproduceerd, door Micro-Vett voor het Britse Nice.

Panda
Drie modellen uit de jaren tachtig – de Fiat Panda, Uno en Tipo – verwierven eveneens de titel ‘Auto van het Jaar’. De Uno bevatte radicale wijzigingen in elektronica, materiaalkeuze en motor. De 1000 Fire was een schone motor. De Tipo markeerde niet alleen technologische innovatie van de auto zelf, maar ook van het productieproces. Dat werd in steeds groter mate gerobotiseerd.

Het succes van de Fiat Panda zat voornamelijk in de functionaliteit, bijvoorbeeld in de uitneembare en ombouwbare achterbank. Ook werd een Panda met vierwielaandrijving gelanceerd. Het is dan ook niet vreemd dat de huidige generatie Panda’s kenmerken hebben van MPV’s en SUV’s. Het oorspronkelijke hoekige ontwerp is echter nergens meer te bekennen.

In 2009 passeerden de verkoopcijfers van de nieuwe Panda alweer de 1,5 miljoen. Sinds 2008 is Fiat in een serie rechtszaken verwikkeld met de Chinese autofabrikant Great Wall, wiens model Peri van binnen en van buiten zowat een identieke kopie is van de Panda.

Overige modellen
Een ander Europees verkoopsucces wat al enige facelifts heeft ondergaan, is de Fiat Punto. Sinds 2005 wordt deze geleverd als Punto Classic, naast de grotere Grande Punto en de doorontwikkelde Punto Evo. Van de Grande Punto gingen al een miljoen exemplaren de showroom uit.

De verwante Fiat Bravo en Brava zijn ‘compacte’ middenklassers, de Croma is groter. De Doblò is een combinatie van stationwagen, SUV en MPV. In 2011 komt een opvolger van de MPV Ulysse. De Fiat Qubo is de personenwagen-versie van de Fiorino. Als 4×4 heeft Fiat de Sedici in de verkoop, het broertje van de Suzuki SX4.

Sinds 2008 biedt Fiat verschillende modellen aan – onder meer de Bravo, Croma en 500 – onder het milieulabel Pur O2. Deze versies zijn schoner en zuiniger dan hun reguliere naamgenoten. Ook worden CNG-modellen uitgebracht, bijvoorbeeld van de Punto, Panda en Doblò. Deze rijden op aardgas (‘Compressed Natural Gas’), wat goedkoper en schoner is dan benzine of diesel.

Over het gehele gamma bezien is de Fiat Groep het concern waarvan de automodellen in massaproductie gemiddeld de laagste CO2-hoeveelheid uitstoten (2008 tot en met 2010).

Common-rail diesel
Vlak buiten Turijn ligt het Centro Ricerche Fiat, het Fiat Onderzoekscentrum. In 2002 verwierf het verschillende prestigieuze prijzen. De belangrijkste was de Innovation Award 2002 van The Economist, voor de ontwikkeling van de common-rail-technologie voor dieselmotoren.

In tegenstelling tot conventionele, direct ingespoten dieselmotoren, waar de brandstofpomp naar iedere injector een leiding heeft die op een vooraf bepaald moment onder druk komt te staan, heeft een common-rail-motor een gemeenschappelijke leiding (de ‘common-rail’) die de brandstof onder hoge druk constant naar alle injectoren aanvoert. Deze injectoren kunnen zeer snel openen en sluiten.

Ze worden aangestuurd door een boordcomputer ofwel Elektronische Controle Eenheid (ECU), die de inspuiting regelt aan de hand van sensoren. De sensoren geven bijvoorbeeld informatie over de buiten-luchtdruk of de gasklep positie, en het common-rail-systeem zorgt voor de bijpassende, gefaseerde inspuittijd en duur.

Dit resulteert niet alleen in een beter aanpassingsvermogen. Het bespaart ook brandstof en brengt lagere emissiewaarden van schadelijke uitlaatgassen binnen bereik. De MultiJet motor is Fiats tweede generatie common-rail turbodiesel. Inmiddels gebruiken de meeste autofabrikanten common-rail technologie.

MultiAir
In 2009 debuteerde de MultiAir-techniek met elektrohydraulische kleppenregeling op de Alfa Romeo Mito. Deze technologie maakt de gasklep overbodig. Belangrijker is dat het brandstofverbruik en de uitstoot van schadelijke gassen (drastisch) worden verminderd. Tegelijkertijd stijgt het vermogen van de auto met 10 procent en het koppel met 15 procent.

Nog geen jaar later presenteerde Fiat MultiAir voor dieselmotoren. Dankzij het ‘downsizen’ van benzinemotoren lukte het zelfs een kleine tweecilinder TwinAir-motor te ontwikkelen.

Italiaans ontwerp
Tot het derde millenium lagen vooral praktische zaken ten grondslag aan het ontwerp van Fiat auto’s. Tegenwoordig richt Fiat zich meer op Italiaans design. Het bedrijf ligt immers middenin de regio Turijn, waar Italiaans ontwerp, cultuur en mode hoogtij vieren. Daarbij maakt het Centro Stile (Stijl Centrum) van Fiat, nog meer dan voorheen, gebruik van gerenommeerde designbureau’s uit de regio.

Carrosserieontwerper Pininfarina ontwierp wagens als de coupé Maserati GranTurismo en de roadster Alfa Romeo Spider. Concurrent Bertone tekende de Alfa Romeo GT coupé. De Fiat Grande Punto werd ontworpen door Italdesign.

Abarth
Autofabrikant van luxe- en sportwagens Abarth, sinds 1971 eigendom van Fiat, levert speciale uitvoeringen van gangbare Fiat personenauto’s. Het zijn opgevoerde modellen, soms met een door Abarth ontwikkelde motor. Zo verscheen in 2007 een Grande Punto Abarth.

Halverwege 2008 werd Abarth een apart automerk. Het werd in Nederland geïntroduceerd met de 500 Abarth Opening Edition. In de toekomst zal het nieuwe merk ook modellen uitbrengen die gebaseerd zijn op andere merken dan Fiat.

Fiat Groep
Sinds 1979 is de autodivisie losgemaakt van de rest van het Fiat-concern. Onder de Fiat Groep vallen tegenwoordig de merken Fiat, Abarth, Alfa Romeo, Lancia en Maserati. Het merk Ferrari is voor 87 procent in handen van Fiat. Het Servische merk Zastava komt volledig in handen van Fiat.

De crisis in de jaren negentig noodzaakte Fiat zich internationaler te oriënteren. Dit deed het door zich meer en meer op opkomende markten als Oost-Europa en Azië te richten.

Eind 2008 kondigde topman Sergio Marchionne aan dat de Fiat Groep een nieuw budgetmerk lanceert. Hij gokt erop dat de vraag naar goedkope auto’s aantrekt door de recente economische crisis en wil dat Fiat ‘de Wal-Mart van de auto-industrie wordt’. Het gaat om modellen die zijn ontworpen in Oost-Europa of Latijns-Amerika, maar die na een West-Europese styling aantrekkelijk moeten zijn voor onze markt.

Chrysler
In 2009 verwierf de Fiat Groep 20 procent van de aandelen van het Chrysler concern, met mogelijkheid tot uitbreiding. Dit bood de Fiat-merken toegang tot de Amerikaanse markt via Chryslers dealernetwerk. Een door Fiat ontwikkeld flexibel platform zal worden gebruikt door modellen van zowel Fiat- als Chrysler-merken.

Momenteel wordt het Fiat-Chrysler concern gereorganiseerd. Of alle Fiat-merken overleven is nog onbekend. Wellicht moeten een of meer Italiaanse fabrieken sluiten.